Trường STEM và tiếng Anh tăng cường — đánh giá thế nào cho đúng

Không có cơ quan nào cấp chứng nhận "trường STEM" hay "trường song ngữ". Phần lớn những nhãn này là do trường tự đặt cho mình. Tin tốt: có vài văn bản của Bộ đưa ra tiêu chí cụ thể, và bạn dùng chúng làm thước đo được.

Vì sao nhãn không nói lên điều gì

"STEM", "song ngữ", "chuẩn quốc tế", "phương pháp tiên tiến" — không nhãn nào trong số này có định nghĩa pháp lý bắt buộc mà trường phải đạt trước khi dùng. Điều đó không có nghĩa mọi trường dùng chúng đều nói quá; nó chỉ có nghĩa là cái nhãn không phải bằng chứng, và bạn phải tự kiểm tra.

Cách kiểm tra hiệu quả nhất không phải là hỏi "trường có dạy STEM không" — câu trả lời luôn là có. Mà là hỏi những câu chỉ trả lời được nếu chương trình thật sự tồn tại: bao nhiêu tiết một tuần, ai dạy, sản phẩm của học sinh ở đâu, đánh giá thế nào. Phần còn lại của trang này là những câu như vậy.

STEM theo hướng dẫn của Bộ nghĩa là gì

Với cấp tiểu học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hướng dẫn cụ thể tại Công văn 909/BGDĐT-GDTH ban hành ngày 08/3/2023. Văn bản này mô tả giáo dục STEM được tổ chức theo ba hình thức:

1. Bài học STEM — tích hợp vào chính các môn học trong chương trình, không phải một môn riêng.
2. Hoạt động trải nghiệm STEM — các hoạt động, ngày hội, câu lạc bộ.
3. Làm quen với nghiên cứu khoa học, kĩ thuật — dành cho học sinh có khả năng và hứng thú.

Đây là một thước đo rất hữu ích, vì nó cho bạn một câu hỏi sắc: "Trường đang làm hình thức nào trong ba hình thức này, và cụ thể ở môn nào, tuần nào?" Một trường có chương trình thật sẽ trả lời được ngay. Một trường chỉ có phòng máy và vài buổi lắp ráp robot chụp ảnh sẽ trả lời chung chung.

Bảy câu để phân biệt STEM thật và STEM trang trí

1. STEM ở trường được tổ chức theo hình thức nào trong ba hình thức của Công văn 909?
2. Mỗi tuần có bao nhiêu tiết, và nằm trong hay ngoài thời khoá biểu chính?
3. Ai dạy — giáo viên của trường hay đối tác bên ngoài? Nếu là đối tác, hợp đồng theo năm hay theo buổi, và ai chịu trách nhiệm về nội dung?
4. Cho tôi xem sản phẩm học sinh làm trong học kỳ vừa rồi. Câu này lọc mạnh nhất. Sản phẩm thật thì lệch lạc, khác nhau giữa các nhóm và có dấu tay trẻ con. Sản phẩm đồng loạt giống nhau là do người lớn làm.
5. Trong một buổi, học sinh tự làm bao nhiêu phần, xem giáo viên làm bao nhiêu phần?
6. Thiết bị được dùng bao nhiêu lần một tháng? Phòng lab đẹp mà mở hai lần một năm thì là chi phí, không phải chương trình.
7. Học sinh được đánh giá thế nào ở phần này, và phụ huynh nhận được gì?

Tiếng Anh: đã có sẵn thước đo bằng con số

Phần tiếng Anh dễ kiểm tra hơn STEM, vì có văn bản quy định khá cụ thể.

Với mẫu giáo

Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT ban hành Chương trình làm quen với tiếng Anh dành cho trẻ em mẫu giáo, và văn bản này nêu những con số bạn có thể đối chiếu trực tiếp:

• Tổ chức 35 tuần trong một năm.
• Tối thiểu 2 hoạt động làm quen tiếng Anh mỗi tuần.
• Mỗi hoạt động kéo dài khoảng 25–35 phút.
• Giáo viên phải đạt các tiêu chuẩn về chuyên môn được nêu trong thông tư — bao gồm bằng cấp chuyên ngành hoặc chứng chỉ năng lực ngoại ngữ ở mức quy định, cùng chương trình bồi dưỡng phù hợp.

Đây là bốn câu hỏi có thể hỏi thẳng, và câu trả lời so được với văn bản. Lưu ý một điểm trong chính thông tư: chương trình này là làm quen, tổ chức ở những cơ sở có đủ điều kiện và theo nhu cầu của phụ huynh — nó không phải môn học bắt buộc của bậc mầm non.

Với tiểu học

Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Tiếng Anh là môn học bắt buộc từ lớp 3; ở lớp 1 và lớp 2 là môn tự chọn. Nghĩa là phần "tăng cường" mà trường quảng cáo là phần cộng thêm vào chương trình — và vì thế bạn có quyền hỏi rõ nó gồm những gì.

Bốn câu nên hỏi: bao nhiêu tiết một tuần ngoài chương trình bắt buộc; giáo viên là ai; sĩ số lớp học tiếng Anh có bằng sĩ số lớp thường không (đây là yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất tới thời lượng mỗi trẻ được nói); và học sinh được đánh giá bằng cách nào.

Giáo viên nước ngoài: hỏi gì cho đúng

"Có giáo viên nước ngoài" là một tuyên bố, không phải một tiêu chuẩn. Bốn câu làm rõ:

• Giáo viên có bằng cấp hoặc chứng chỉ giảng dạy không, hay chỉ là người nói tiếng Anh bản ngữ? Hai thứ này rất khác nhau ở lớp tiểu học.
• Hợp đồng dài hạn hay theo buổi? Việc thay giáo viên liên tục làm hỏng phần lớn lợi ích của chương trình.
• Năm ngoái lớp này thay bao nhiêu giáo viên?
• Giáo viên nước ngoài dạy bao nhiêu phần, trợ giảng người Việt dạy bao nhiêu phần? Nhiều chương trình quảng cáo giờ bản ngữ nhưng phần lớn thời gian là trợ giảng.

Và một câu ít người hỏi nhưng rất đáng: trong một tiết học, mỗi học sinh thực sự nói bao nhiêu phút? Đây mới là biến số quyết định, và nó phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sĩ số.

Quy về chi phí cho mỗi giờ học thật

Cách so sánh có ý nghĩa nhất không phải là học phí tháng, mà là tổng chi phí cả năm chia cho số giờ thực học của phần tăng cường. Hai trường có thể chênh nhau ba lần theo cách tính này dù học phí tháng gần bằng nhau.

Dùng công cụ ở đầu trang để ra tổng cả năm cho từng trường — nhớ nhập cả khoản thu đầu năm, vì đó là chỗ chênh lệch bị giấu kỹ nhất. Sau đó chia cho số giờ tăng cường thực tế trong năm (số tiết mỗi tuần × số tuần học).

Ba khoản hay bị bỏ sót: học liệu và giáo trình nhập khẩu mua lại hằng năm, lệ phí thi chứng chỉ nếu trường tổ chức, và các câu lạc bộ được giới thiệu sau khi đã nhập học. Hỏi tất cả trước khi ký.

Xem thêm cách bóc tách học phí trường quốc tế và so sánh học phí mầm non công lập và tư thục.

Câu hỏi thường gặp

YourKids App

Quản lý học phí — đóng đúng hạn, biết chính xác đã chi bao nhiêu

YourKids lưu thông tin từng trường và từng kỳ học phí. Đánh dấu đã đóng và khoản chi tự vào sổ chi tiêu — cuối năm bạn có con số thật thay vì cảm giác.

• Lưu trường, lớp, học phí theo từng kỳ
• Nhắc khi đến hạn đóng tiền
• Khoản chi tự động vào báo cáo tài chính

Quản lý học phí →